Xoắn buồng trứng là một cấp cứu phụ khoa thường gặp ở phụ nữ trong độ tuổi sinh sản. Tình trạng này làm gián đoạn tuần hoàn máu đến buồng trứng, gây đau bụng dữ dội và có thể dẫn đến hoại tử buồng trứng nếu không được chẩn đoán và xử trí kịp thời. Việc nhận biết sớm dấu hiệu, mức độ nguy hiểm và hướng điều trị bệnh đóng vai trò quan trọng trong bảo tồn chức năng buồng trứng và sức khỏe sinh sản lâu dài.
Xoắn buồng trứng là gì?
Đây là tình trạng buồng trứng bị xoắn quanh trục mạch máu nuôi, có thể kèm theo xoắn vòi trứng cùng bên. Khi hiện tượng xoắn xảy ra, các mạch máu cung cấp oxy và dưỡng chất cho buồng trứng bị chèn ép, làm giảm hoặc ngừng hoàn toàn lưu lượng máu đến cơ quan này.
Khi mạch máu bị chèn ép, dòng máu giảm hoặc ngừng hoàn toàn, khiến buồng trứng nhanh chóng phù nề (sưng do ứ đọng dịch), thiếu oxy và dưỡng chất, dẫn đến nguy cơ tổn thương không hồi phục nếu can thiệp muộn. Nếu bạn không được chẩn đoán và can thiệp kịp thời, tổn thương có thể tiến triển nặng dần, có thể dẫn đến hoại tử buồng trứng, buộc phải cắt bỏ trong quá trình điều trị.
Chính vì vậy, đây được xem là một cấp cứu phụ khoa cần xử trí sớm để bảo tồn chức năng buồng trứng và khả năng sinh sản của bạn.
Hình minh họa buồng trứng bị xoắn quanh cuống mạch máu, làm gián đoạn lưu lượng máu nuôi dưỡng
Nguyên nhân gây bệnh
Xoắn buồng trứng thường xảy ra khi cấu trúc hoặc vị trí giải phẫu của buồng trứng bị thay đổi, làm tăng tính di động và khiến cơ quan này dễ xoay quanh trục mạch máu nuôi. Những thay đổi này có thể xuất phát từ các bệnh lý tại buồng trứng hoặc do các yếu tố liên quan đến giải phẫu và sinh lý vùng chậu. Trong đó có:
1. U nang và khối u buồng trứng
Sự xuất hiện của u nang hoặc khối u làm tăng trọng lượng và thay đổi sự cân bằng của buồng trứng, khiến cơ quan này dễ xoay khi thay đổi tư thế hoặc vận động. Những tổn thương có cuống dài hoặc kích thước trung bình thường làm nguy cơ xảy ra tình trạng xoắn cao hơn so với các nang nhỏ và cố định chắc.
U nang buồng trứng kích thước lớn có thể làm thay đổi trọng tâm và tăng nguy cơ xoắn
2. Bất thường giải phẫu buồng trứng
Các bất thường về cấu trúc như dây chằng buồng trứng dài, lỏng lẻo hoặc hệ thống treo kém vững chắc làm tăng tính di động của buồng trứng. Trong những trường hợp này, hiện tượng xoắn có thể xảy ra ngay cả khi không kèm theo u nang hay khối u.
3. Tuổi tác
Hiện tượng xoắn có thể gặp ở nhiều lứa tuổi khác nhau, tuy nhiên thường gặp hơn ở phụ nữ trong độ tuổi sinh sản. Ở nhóm đối tượng này, hoạt động nội tiết mạnh và buồng trứng có kích thước lớn hơn, làm tăng nguy cơ khi có thêm các yếu tố thuận lợi khác.
4. Mang thai
Trong thai kỳ, đặc biệt là giai đoạn đầu, sự phát triển của tử cung làm thay đổi vị trí giải phẫu của buồng trứng. Sự dịch chuyển này, nhất là khi đã tồn tại u nang từ trước, khiến nguy cơ xảy ra hiện tượng xoắn tăng lên.
5. Tiền sử phẫu thuật và can thiệp vùng chậu
Các phẫu thuật hoặc can thiệp vùng chậu trước đó có thể làm thay đổi cấu trúc giải phẫu, trục treo của buồng trứng hoặc gây dính. Những thay đổi này khiến buồng trứng có xu hướng di động bất thường khi bạn vận động hoặc thay đổi tư thế.
6. Kích thích buồng trứng và các yếu tố thuận lợi khác
Phụ nữ đang thực hiện hỗ trợ sinh sản có nguy cơ cao hơn, do buồng trứng bị kích thích thường to và chứa nhiều nang. Ngoài ra, vận động mạnh hoặc thay đổi tư thế đột ngột cũng có thể là yếu tố khởi phát cơn xoắn.
Dấu hiệu nhận biết
Các dấu hiệu của hiện tượng xoắn thường xuất hiện đột ngột và có xu hướng tiến triển nhanh theo thời gian. Mức độ biểu hiện có thể khác nhau tùy từng trường hợp, nhưng phần lớn người bệnh đều có những triệu chứng đặc trưng liên quan đến đau bụng và rối loạn toàn thân.
1. Đau bụng dưới dữ dội, thường khu trú một bên
Đau bụng dưới là biểu hiện nổi bật nhất, thường xuất hiện đột ngột và tập trung ở một bên bụng tương ứng với bên buồng trứng bị ảnh hưởng. Cơn đau có thể liên tục hoặc từng cơn, mức độ từ dữ dội đến rất dữ dội, và thường tăng lên khi vận động hoặc thay đổi tư thế.
Đau bụng dưới dữ dội, đột ngột một bên là triệu chứng điển hình của xoắn buồng trứng
2. Buồn nôn và nôn
Cảm giác buồn nôn hoặc nôn thường đi kèm với cơn đau bụng, đặc biệt trong những trường hợp đau nhiều. Triệu chứng này xuất hiện do phản xạ của hệ thần kinh khi đau dữ dội và dễ khiến bạn nhầm lẫn với các rối loạn tiêu hóa nếu không được thăm khám kịp thời.
3. Cảm giác chướng bụng, khó chịu vùng chậu
Bạn có thể cảm thấy bụng căng tức, nặng hoặc khó chịu vùng chậu. Dấu hiệu này thường không đặc hiệu, nhưng khi xuất hiện cùng đau bụng dưới một bên có thể gợi ý tình trạng xoắn đang tiến triển.
4. Biểu hiện toàn thân khác
Trong trường hợp tình trạng kéo dài, bạn có thể mệt mỏi, đổ mồ hôi, choáng nhẹ hoặc sốt nhẹ. Những biểu hiện này phản ánh tình trạng thiếu máu nuôi buồng trứng và cho thấy nguy cơ biến chứng nếu bỏ lỡ thời điểm vàng.
Xoắn buồng trứng có nguy hiểm không?
Đây là tình trạng phụ khoa nguy hiểm, đòi hỏi xử trí cấp cứu, vì trực tiếp làm gián đoạn tuần hoàn máu nuôi dưỡng buồng trứng. Khi dòng máu bị cản trở, mô buồng trứng sẽ nhanh chóng rơi vào tình trạng thiếu máu và phù nề. Nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời, tổn thương có thể tiến triển nặng dần, làm tăng nguy cơ tổn thương không hồi phục và ảnh hưởng lâu dài đến chức năng sinh sản. Nghiên cứu lâm sàng cho thấy, nếu được phẫu thuật trong vòng 6–8 giờ sau khi xuất hiện triệu chứng, tỷ lệ bảo tồn buồng trứng có thể đạt trên 90%. Con số này giảm đáng kể nếu can thiệp sau 24 giờ.
Mức độ nguy hiểm của tình trạng này phụ thuộc chủ yếu vào thời gian chẩn đoán và can thiệp điều trị. Các biến chứng điển hình của bệnh gồm:
1. Gián đoạn tuần hoàn máu nuôi buồng trứng
Khi buồng trứng bị xoắn, các mạch máu nuôi dưỡng bị chèn ép, làm giảm hoặc ngừng hoàn toàn dòng máu. Sự thiếu hụt oxy và dưỡng chất khiến mô buồng trứng nhanh chóng phù nề, tổn thương. Đây là cơ chế nền tảng dẫn đến các biến chứng nghiêm trọng nếu không can thiệp sớm.
2. Nguy cơ hoại tử và mất buồng trứng
Nếu tình trạng gián đoạn tuần hoàn kéo dài, mô buồng trứng có thể bị hoại tử và không còn khả năng hồi phục. Trong những trường hợp này, việc cắt bỏ buồng trứng là cần thiết, nhằm ngăn ngừa biến chứng nguy hiểm hơn, đồng thời làm giảm khả năng bảo tồn chức năng buồng trứng.
Thiếu máu kéo dài có thể dẫn đến hoại tử buồng trứng nếu không được can thiệp kịp thời
3. Ảnh hưởng đến khả năng sinh sản
Tổn thương buồng trứng hoặc phải cắt bỏ buồng trứng làm suy giảm dự trữ noãn (số lượng trứng còn lại trong buồng trứng) và chức năng rụng trứng. Điều này có thể ảnh hưởng đến khả năng mang thai tự nhiên, đặc biệt ở phụ nữ trẻ hoặc những trường hợp buồng trứng còn lại cũng có bệnh lý kèm theo.
4. Nguy cơ biến chứng toàn thân
Trong những trường hợp nặng, mô buồng trứng hoại tử có thể gây viêm nhiễm ổ bụng hoặc ảnh hưởng đến tình trạng toàn thân. Những biến chứng này đòi hỏi điều trị tích cực và theo dõi chặt chẽ nhằm hạn chế nguy cơ ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe.
Nếu bạn đang có những dấu hiệu trên - đừng chờ thêm. Gọi ngay 1900 886648 để được bác sĩ Khoa Phụ, Bệnh viện Đại học Phenikaa tư vấn miễn phí.
Chẩn đoán bệnh
Các phương pháp chẩn đoán bệnh hiện nay gồm:
1. Thăm khám lâm sàng và khai thác triệu chứng
Thăm khám lâm sàng là bước đầu tiên giúp định hướng chẩn đoán. Bác sĩ sẽ hỏi về thời điểm đau khởi phát, tính chất và vị trí đau, kèm theo các triệu chứng như buồn nôn, nôn hoặc tiền sử phụ khoa liên quan. Việc đánh giá toàn diện các dấu hiệu lâm sàng giúp xác định mức độ nghi ngờ xoắn và chỉ định các thăm dò tiếp theo phù hợp.
2. Các xét nghiệm cận lâm sàng
Sau thăm khám lâm sàng, bác sĩ thường chỉ định một số xét nghiệm cận lâm sàng, nhằm đánh giá tình trạng toàn thân, hỗ trợ định hướng chẩn đoán và loại trừ các nguyên nhân khác của đau bụng cấp. Các xét nghiệm này không mang tính đặc hiệu, nhưng đóng vai trò quan trọng trong quá trình tiếp cận.
- Công thức máu toàn phần: Giúp phát hiện dấu hiệu viêm thông qua tình trạng tăng bạch cầu, đồng thời đánh giá nguy cơ thiếu máu trong trường hợp có xuất huyết kèm theo.
- Xét nghiệm sinh hóa máu: Cung cấp thông tin về chức năng các cơ quan và tình trạng chuyển hóa, hỗ trợ đánh giá toàn trạng của bạn.
- Xét nghiệm hCG huyết thanh (xét nghiệm hormone thai kỳ): Được thực hiện nhằm xác định hoặc loại trừ tình trạng mang thai hoặc tình trạng gợi ý thai ngoài tử cung, bởi thai kỳ là một yếu tố làm tăng nguy cơ xuất hiện tình trạng này.
Cần lưu ý rằng, trong nhiều trường hợp, kết quả các xét nghiệm cận lâm sàng vẫn nằm trong giới hạn bình thường. Do đó, các xét nghiệm này chỉ mang tính hỗ trợ và cần được đánh giá đồng thời với triệu chứng lâm sàng cũng như các phương tiện chẩn đoán hình ảnh.
Xét nghiệm hCG huyết thanh nhằm xác định hoặc loại trừ tình trạng mang thai
3. Siêu âm
Bác sĩ thường sử dụng siêu âm như phương tiện chẩn đoán hình ảnh đầu tay trong đánh giá các bệnh lý vùng chậu. Thông qua siêu âm qua âm đạo và siêu âm ổ bụng và vùng chậu, bác sĩ có thể quan sát hình thái buồng trứng, kích thước, cấu trúc mô và tình trạng tưới máu. Những bất thường ghi nhận trên siêu âm có ý nghĩa củng cố chẩn đoán. Tuy nhiên, kết quả cần được phân tích trong mối liên hệ chặt chẽ với biểu hiện lâm sàng để tránh bỏ sót hoặc chẩn đoán nhầm. Đây là một công cụ hữu ích để định hướng nguyên nhân trong những tình trạng cấp cứu như viêm ruột thừa hay xoắn buồng trứng.
4. Nội soi ổ bụng
Nội soi ổ bụng được xem là phương pháp có giá trị cao nhất trong đánh giá trực tiếp tổn thương tại vùng chậu. Thông qua quan sát trực tiếp, bác sĩ có thể xác định tình trạng xoắn, mức độ ảnh hưởng đến mô buồng trứng và khả năng bảo tồn.
Trong một số trường hợp, dù đã siêu âm và làm xét nghiệm, bác sĩ vẫn nghi ngờ cao xoắn buồng trứng. Khi đó, nội soi ổ bụng là bước tiếp theo cần thiết. Phương pháp này vừa giúp chẩn đoán xác định, vừa cho phép can thiệp điều trị ngay trong cùng một ca phẫu thuật.
Hướng điều trị bệnh
Việc điều trị bệnh được lựa chọn dựa trên mức độ tổn thương, thời điểm phát hiện và tình trạng sức khỏe tổng thể của bạn. Mục tiêu chính là xử trí kịp thời tình trạng cấp cứu, hạn chế biến chứng và tối ưu khả năng bảo tồn chức năng sinh sản. Trên thực tế, các phương pháp can thiệp hiện nay chủ yếu là các biện pháp ngoại khoa, được cá thể hóa theo từng trường hợp cụ thể. Bao gồm:
1. Phẫu thuật tháo xoắn bảo tồn buồng trứng
Bác sĩ ưu tiên phẫu thuật tháo xoắn khi phát hiện sớm tình trạng này và mô buồng trứng chưa xuất hiện dấu hiệu hoại tử. Mục tiêu của can thiệp là giải phóng phần buồng trứng bị xoắn, khôi phục lưu thông máu và tạo điều kiện cho mô buồng trứng hồi phục chức năng.
Sau khi tháo xoắn, bác sĩ sẽ tiếp tục theo dõi màu sắc, độ căng và tưới máu của buồng trứng nhằm đánh giá khả năng bảo tồn và tiên lượng hồi phục.
Phẫu thuật nội soi tháo xoắn là phương pháp ưu tiên nhằm bảo tồn buồng trứng
2. Phẫu thuật cắt bỏ buồng trứng khi không thể bảo tồn
Trong trường hợp buồng trứng đã bị tổn thương nặng, hoại tử hoặc không còn khả năng hồi phục, việc cắt bỏ là chỉ định cần thiết để phòng ngừa nguy cơ nhiễm trùng và biến chứng toàn thân. Bác sĩ đưa ra quyết định can thiệp dựa trên đánh giá trực tiếp trong quá trình phẫu thuật, đồng thời cân nhắc đến tuổi, tình trạng sức khỏe và nhu cầu sinh sản của bạn.
3. Phẫu thuật xử trí nguyên nhân kèm theo
Ở một số trường hợp, tình trạng xoắn xảy ra trên nền các bất thường như u nang hoặc tổn thương cấu trúc buồng trứng. Khi đó, bác sĩ có thể kết hợp xử trí nguyên nhân trong cùng một lần phẫu thuật nhằm loại bỏ yếu tố thuận lợi gây xoắn. Cách tiếp cận này giúp giảm nguy cơ tái phát và hạn chế nhu cầu can thiệp ngoại khoa trong tương lai.
Có thể phòng ngừa bệnh không?
Bệnh không thể phòng ngừa hoàn toàn, do đây là tình trạng có thể khởi phát đột ngột và liên quan đến nhiều yếu tố khó kiểm soát. Tuy nhiên, phụ nữ vẫn có thể chủ động giảm nguy cơ và hạn chế biến chứng thông qua các biện pháp theo dõi và chăm sóc sức khỏe phù hợp. Các biện pháp giúp kiểm soát nguy cơ bao gồm:
- Khám phụ khoa định kỳ: Bạn nên duy trì thăm khám phụ khoa 6 - 12 tháng/lần để phát hiện sớm u nang buồng trứng, khối u hoặc các bất thường cấu trúc có thể làm tăng nguy cơ xoắn.
- Theo dõi sát các bệnh lý buồng trứng: Khi đã được chẩn đoán u nang hoặc có tiền sử bất thường buồng trứng, bạn cần siêu âm kiểm tra định kỳ theo hướng dẫn của bác sĩ để đánh giá kích thước, đặc điểm khối u và nguy cơ biến chứng.
- Tuân thủ chỉ định điều trị và tái khám đúng hẹn: Nếu đang điều trị nội khoa, theo dõi u nang hoặc thực hiện kích thích buồng trứng trong hỗ trợ sinh sản, bạn cần dùng thuốc đúng liều, đúng thời gian và tái khám theo lịch hẹn để tránh tình trạng buồng trứng tăng kích thước quá mức.
- Chủ động thăm khám sớm khi có dấu hiệu bất thường: Nếu bạn đột ngột đau dữ dội một bên bụng dưới, kèm buồn nôn - đừng chờ đợi hay tự uống thuốc giảm đau. Hãy đến bệnh viện ngay, vì mỗi giờ trì hoãn có thể ảnh hưởng đến khả năng bảo tồn buồng trứng của bạn.
Khám phụ khoa định kỳ giúp phát hiện sớm bất thường buồng trứng và giảm nguy cơ biến chứng
Khi nào bạn cần đến khám bác sĩ?
Bạn nên đến cơ sở y tế ngay khi xuất hiện các dấu hiệu sau:
- Đau bụng dưới đột ngột, dữ dội, đặc biệt đau khu trú một bên và không giảm khi nghỉ ngơi.
- Đau kèm buồn nôn hoặc nôn nhiều, không rõ nguyên nhân tiêu hóa.
- Đau kéo dài trên vài giờ, mức độ tăng dần hoặc tái phát từng cơn.
- Có tiền sử u nang buồng trứng, đang điều trị hỗ trợ sinh sản hoặc mang thai sớm và xuất hiện đau bụng bất thường.
- Sốt nhẹ, mệt mỏi hoặc cảm giác choáng váng, nhất là khi đau bụng ngày càng nghiêm trọng.
Kết luận
Xoắn buồng trứng là tình trạng cấp cứu có thể xảy ra đột ngột và mỗi giờ trì hoãn đều có thể ảnh hưởng đến khả năng bảo tồn buồng trứng của bạn. Khi có dấu hiệu nghi ngờ, đừng chờ đợi hay tự điều trị tại nhà.
Khoa Phụ - Bệnh viện Đại học Phenikaa với đội ngũ chuyên gia giàu kinh nghiệm và hệ thống nội soi hiện đại sẵn sàng tiếp nhận và xử trí 24/7. Liên hệ hotline 1900 886648 để được tư vấn miễn phí ngay hôm nay.
